Editorial Vaccea

Especializada en el estudio del pueblo vacceo.

«Landecastro, *Landobriga y otros topónimos hispanos de origen céltico derivados de *landā»

Martín Almagro Gorbea
0000-0003-0065-5878
N.º páginas 9
e-ISSN 2659-7187
Formato 21 x 29,7 cm
Año 2023
Descargar
Volumen 0,57 Mb.
Total descargas 360
Resumen. Análisis de los topónimos hispanos formados a partir de la palabra celta *landa, que significaría “terreno llano inculto”. El análisis del topónimo del asentamiento vacceo de Landecastro, comparado con el topónimo *Landobriga del Castro da Croa, en Viveiro, Lugo, ha permitido valorar que este tipo de topónimo puede considerarse característico de la Hispania Celtica, en la que se documentan más de treinta topónimos similares, que son particularmente frecuentes en el País Vasco y Galicia, lo que evidencia la profunda celtización de esas regiones como han confirmado los análisis paleogenéticos.
Palabras clave. Landecastro, *Landobriga, Hispania Céltica, toponimia celta, *landā.
Referencias.
Albertos, M.L. (1990) "Los topónimos en –briga en Hispania", Veleia, 7, pp. 131–146.

Almagro Gorbea, M. (2005–2006) "Etnogénesis del País Vasco: De los antiguos mitos a la investigación actual", Munibe, 57, pp. 345–364.

Almagro Gorbea, M. (2008) Los orígenes de los vascos: Lección de Ingreso como Amigo de Número leída el día 24 de junio de 2008. Madrid: Delegación en Corte de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País.

Almagro-Gorbea, M. y Almagro Vidal, C. (2012) "De la organización celta cuatripartita del territorio a las cuadrillas medievales", en Homenaje al profesor García Escudero, 4. Madrid: Universidad Complutense de Madrid, pp. 37-65.

Almagro–Gorbea, M., Bouzas, A. y Ladra, L. (2021) "Otra forma de ver el paisaje: 'Paisaje sacro' y topo–astronomía en Viveiro (Lugo)", Cuadernos de Prehistoria y Arqueología de la Universidad Autónoma de Madrid, 47(1), pp. 169–206. doi: 10.15366/cupauam2021.47.1.006

Álvarez González, Y., López González, L., Fernández–Götz, M. y García Quintela, M.V. (2017) "El oppidum de San Cibrán de Las y el papel de la religión en los procesos de centralización en la Edad del Hierro", Cuadernos de Prehistoria y Arqueología de la Universidad Autónoma de Madrid, 43, pp. 217–239. doi: 10.15366/cupauam2017.43.008

Ares Vázquez, N. (1996) "Toponimia do concello de Viveiro", Estudios Mindonienses, 12, pp. 603-618.

Ballester, X. y Turiel, M. (2011) "Probable nuevo texto celtibérico con SEGoBiRIGeA", Lucentum, 30, pp. 117–125. doi: 10.14198/LVCENTVM2011.30.04

Bascuas, E. (2006) Hidronimia y léxico de origen paleoeuropeo en Galicia. La Coruña: Ediciós do Castro.

De Bernardo, P. y García Quintela, M.V. (2008) "Población trilingüe y divinidades del castro de Lansbriga (Prov. Ourense)", Madrider Mitteilungen, 49, pp. 254–290.

Boullón, A.I. (2013) "Variación e estandarización na toponimia galega", en Gordón, M.D. (ed.) Lengua, espacio y sociedad. Investigaciones sobre normalización toponímica. Berlín, Boston: De Gruyter, pp. 37–59.

Búa, C. (2018) Toponimia prelatina de Galicia. Santiago de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela.

Byrnes, V., Ryan, E., Barrett, S., Kenny, P., Mayne, P. y Crowe, J. (2001) "Genetic Hemochromatosis, a Celtic Disease: Is It Now Time for Population Screening?", Genetic Testing and Molecular Biomarkers, 5(2), pp. 127–130. doi: 10.1089/109065701753145

Cassidy, L.M., Martiniano, R., Murphy, E.M., Teasdale, M.D., Mallory, J., Hartwell, B. y Bradley, D.G. (2016) "Neolithic and Bronze Age migration to Ireland and establishment of the insular Atlantic genome", Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, 113, pp. 368–373. doi: 10.1073/pnas.1518445113

Carracedo, J. (2022) Codolga: Corpus Documentale Latinum Gallaeciae. Disponible en: https://www.cirp.es/proxectos/proxecto-codolga.html [Consulta: 17 de septiembre de 2023].

Col Prieto, E. (1999) Colección diplomática medieval do Arquivo da Catedral de Mondoñedo: Transcrición integra dos documentos. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega, Sección de Patrimonio Histórico.

Costa, M. (2012) Fror na area: Toponimia galega. Disponible en: http://frornarea.blogspot.com/2012/01/brigse-briga-iii.html [Consulta: 17 de septiembre de 2023].

Corominas, J. (1954-1957) Diccionario crítico etimológico de la Lengua Castellana. 4 vols. Berna: Editorial Francke.

Corominas, J. y Pascual, J.A. (1991) Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico. Madrid: Editorial Gredos.

Curchin, L. (2008) "Los topónimos de la Galicia romana: Nuevo estudio", Cuadernos de Estudios Gallegos, 55(121), pp. 109–136.

Delamarre, X. (2004) "Dictionnaire de la langue gauloise. Une approche linguistique du vieux–celtique continental", L’Antiquité Classique, 73, pp. 508-509.

Delibes de Castro, G., Fernández Manzano, J., Santiago Pardo, J., Quintana López, J., Centeno Cea, I., Molina Mínguez, M., Cruz Sánchez, P.J., Domínguez Álvarez, C. y Villadangos García, L.M. (1997) Inventario Arqueológico Provincial de Valladolid. Valladolid: Diputación Provincial de Valladolid.

Deroy, L. y Mulon, M. (1992) Dictionnaire des Noms de Lieux. París: LR.

Falileyev, A. (ed.) (2007) Dictionary of Continental Celtic Place–Names. Disponible en: http://docshare02.docshare.tips/files/28516/285161581.pdf [Consulta: 28 de noviembre de 2020].

Flórez, E. (1789) España Sagrada, 18. Madrid: Órbigo.

García, S., Meilán, A. y Martínez, H. (2004) Construir bien en español: La forma de las palabras. Oviedo: Nobel; Ediuno.

García Alonso, J.L. (2003) La Península Ibérica en la 'Geografia' de Claudio Ptolomeo. Vitoria: Universidad del País Vasco, Servicio Editorial.

González, X. (2013) Apuntes de toponimia do Concello de Viveiro. Disponible en: http://toponimiaviveiro.blogspot.com [Consulta: 16 de agosto de 2023].

González Ollé, F. (1962) Los sufijos diminutivos en castellano medieval. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto Miguel de Cervantes.

Guyonvarc’h, C.J. (1961) "Mediolanum Biturigum, deux éléments de vocabulaire religieux et de géographie sacrée", Ogam, 13, pp. 137–158.

Herrero Alonso, A. (1976) "Ríos de nombre vasco en la Provincia de Burgos", Boletín de la Institución Fernán González, 55(186), pp. 761-799.

Heyd, V. (2017) "Kossinna’s smile", Antiquity, 91, pp. 348-359. doi: 10.15184/aqy.2017.21

Holder, A. (1904) Alt–celtischer Sprachschatz, vol. 2. Leipzig: Teubner.

De Hoz, J. (1986) "La epigrafía celtibérica", en Epigrafía hispánica de época Romano–Republicana. Zaragoza: Institución Fernando el Católico, pp. 43–102.

Hubschmid, J. (1953) Pyrenäenwörter vorromanischen Ursprung und das vorromanische Substrat der Alpen. Salamanca: Universidad de Salamanca.

Hubschmid, J. (1960) "Lenguas prerromanas de la Península Ibérica: B. Lenguas indoeuropeas, 2. Testimonios románicos", en Enciclopedia Lingüística Hispana, vol. 1. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, pp. 127-149.

Jordán, C. y Díaz, B. (2006) "Ni sekobirikia ni sekobirikea: sekobiriza. A propósito del tratamiento *g–yod en celtibérico", Palaeohispanica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua, 6, pp. 131–138.

Lacroix, J. (2005) Les noms d’origine gauloise: La Gaule des activités économiques. París: Editions Errance.

Llorente Maldonado, A. (1956–1957) "Las 'Palabras pirenaicas de origen prerromano', de J. Hubschmid, y su importancia para la Lingüística peninsular", Archivo de Filología Aragonesa, 8–9, pp. 127–157.

Madoz, P. (1847) Diccionario geográfico–estadístico–histórico de España y sus posesiones de Ultramar, t. 10. Madrid: Est. tip. de P. Madoz y L. Sagasti.

Matasovic, R. (2009) Etymological Dictionary of Proto–Celtic. Leiden: Brill.

Menéndez Pidal, R. (1919) Documentos lingüísticos de España: I, Reino de Castilla. Madrid: Sucesores de Hernando.

Molina, B. (2005) Descripción del Reyno de Galicia y sus cosas notables. Valladolid: Maxtor.

Monaghan, P. (2004) The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore. Nueva York: Facts On File Inc.

Monteagudo, L. (1999) "Hidronimia gallega", Anuario Brigantino, 22, pp. 255–314.

Moralejo, J.J. (2009) "Hidronimia prerromana de Gallaecia", en Kramer, D. (ed.) Onomástica Galega, II: Onimia e onomástica romana e a situación lingüística do noroeste peninsular: Actas do segundo coloquio, Leipzig, 17 e 18 de outubro de 2008. Santiago de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela, pp. 37–90.

Moya, P.R. (2020) Paleoetnología de la Hispania Celta: Etnoarqueología, Etnohistoria y Folklore, vols. 1 y 2. Oxford: BAR International.

Naugler, C. (2008) "Hemochromatosis: A Neolithic adaptation to cereal grain diets", Medical Hypotheses, 70, pp. 691–692. doi: 10.1016/j.mehy.2007.06.020

NASTAT, Instituto de Estadística de Navarra (2022) Nomenclátor: Relación detallada de las entidades y núcleos de población. Disponible en: https://nastat.navarra.es/es/recursos/nomenclator [Consulta: 2 de diciembre de 2022].

Nomenclátor (1789) España dividida en provincias é intendencias, y subdividida en partidos, corregimientos, alcaldias mayores... Madrid: Imprenta Real.

Olalde, Í. et al. (2019) "The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years", Science, 363, pp. 1230–1234. doi: 10.1126/science.aav4040

Prósper, B.M. (2002) Lenguas y religiones prerromanas del Occidente de la Península Ibérica. Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca.

Rees, W.J. (ed.) (1840) The Liber Landavensis, Llyfr Teilo or, The ancient register of the Cathedral Church of Llandaff (Wales). Llandovery: Franklin Classics Trade Press.

Rivas Quintas, E. (2001) "Frampas III, contribución al diccionario gallego: (Dicionario de diccionarios, s.v. lándoa landula, 'trozo de tierra dejada en descanso, sin sembrar'". Disponible en: https://ilg.usc.gal/ddd/ddd_pescuda.php?lang=gl&pescuda=l%C3%A1ndoa&tipo_busca=lema [Consulta: 17 de septiembre de 2023].

Real Academia Española (1956) Diccionario de la lengua española. 18.ª edición. Madrid: Real Academia Española.

[s.a.] (1887) "Vita Sancti Bertuini episcopi Maloniæ in territorio Namurcensi quiescentis", Analecta Bollandiana, 6, pp. 16–30.

Sacristán de Lama, J.D. (2010) "El poblamiento y urbanismo vacceos", en Romero Carnicero, F. y Sanz Mínguez, C. (eds.) De la región vaccea a la arqueología vaccea. Valladolid: Universidad de Valladolid, Centro de Estudios Vacceos Federico Wattenberg, pp. 123-161. doi: 10.69531/SDNE-2001-PNTV

Sacristán, J.D., San Miguel, L.C., Barrio, J. y Celis, J. (1995) "El poblamiento de época celtibérica en la cuenca media del Duero", en Burillo Mozota, F. (coord.) Poblamiento celtibérico: III Simposio sobre Celtíberos. Zaragoza: Institución Fernando el Católico, pp. 337–367.

Sanz Mínguez, C. (2021) "Landecastro (Torre de Peñafiel) y cerro de Pajares (Padilla de Duero), dos asentamientos menores de la Pintia vaccea". Vaccea Anuario, 14, pp. 19–42. doi: 10.69531/BTHE-5984-PNTV

Silva, A.C.F. (1986) A Cultura Castreja do Noroeste de Portugal. Paços de Ferreira: Càmara Municipal, Museu Arqueológico da Cittania de Sanfins.

Sjögren, K-G., Olalde, I., Carver, S., Allentoft, M.E., Knowles, T., Kroonen, G. et al. (2020) "Kinship and social organization in Copper Age Europe. A cross–disciplinary analysis of archaeology, DNA, isotopes, and anthropology from two Bell Beaker cemeteries", PLoS ONE, 15(11), e0241278. doi: 10.1371/journal.pone.0241278

Untermann, J. (2001) "La toponimia antigua como fuente de las lenguas hispano–celtas", Palaeohispanica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua, 1, pp. 187–218.

Untermann, J. (2019) Die vorrömische einheimische Toponymie des antiken Hispanien (Monumenta Linguarum Hispanicarum), t. 6. Wiesbaden: Ludwig Reichert.

Vilar Pedreira, X.L. (2004) "Os nomes do mar: Talasonimia na costa sur galega", Ardentía, 3, pp. 41–54.
Cómo citar. Almagro Gorbea, M. (2023) "Landecastro, *Landobriga y otros topónimos hispanos de origen céltico derivados de *landā", Vaccea Anuario, 16, pp. 61-70. https://doi.org/10.69531/CDRA-4004-PNTV
Buscar citas en Buscar citas en Google Scholar

Esta publicación es parte de: